Ginjinha: de Portugese kersenlikeur die je moet proeven

Wat is ginjinha precies?

Ginjinha, soms ook ginja genoemd, is een zoete likeur gemaakt van ginja-kersen (Prunus cerasus austera), een kleine zure kersensoort die in Portugal veel voorkomt. De kersen worden geweekt in aguardente (brandewijn) samen met suiker, kaneel en soms andere specerijen zoals kruidnagel. Na enkele maanden weken is het resultaat een donkerrode, zoete likeur met een alcoholpercentage van rond de twintig procent.

Het drankje wordt traditioneel geserveerd in een klein glaasje, soms niet groter dan een vingerhoed. Je kunt kiezen voor com elas (met kersen op de bodem) of sem elas (zonder kersen). De meeste kenners gaan voor com elas, want de met alcohol doordrenkte kersen zijn een traktatie op zich. Ze barsten van de smaak en geven een extra dimensie aan de ervaring.

In Sintra en steeds vaker ook in Lissabon wordt ginjinha geserveerd in een eetbaar glaasje van chocolade. Na het drinken van de likeur eet je het glaasje op, wat een heerlijke combinatie oplevert van zoete kersen en chocolade. Het is een relatief recente innovatie die vooral bij toeristen populair is, maar ook Portugezen zijn er inmiddels fan van geworden.

De smaak van ginjinha is rijk en complex. Je proeft de zoete kersen, de warmte van de brandewijn, de geur van kaneel en een lichte bitterheid van de kerspitten die meeweken. Het is een drankje dat je langzaam moet ontdekken, bij voorkeur staand aan een marmeren toonbank in een oud kroegje met authentieke Portugese tegels aan de muur.

De geschiedenis van ginjinha

De oorsprong van ginjinha gaat terug tot de zeventiende eeuw, toen monniken in het klooster van Santo Antonio in Lissabon begonnen met het produceren van de kersenlikeur. Het was een frater genaamd Espinheira die het recept zou hebben ontwikkeld, al zijn de precieze details verloren gegaan in de tijd. De monniken gebruikten de likeur aanvankelijk als medicinaal middel, zoals veel kloosters in die tijd deden met gedistilleerde dranken.

In 1840 opende een Galicische immigrant genaamd Francisco Espinheira de Morais een klein kroegje aan de Largo de Sao Domingos in Lissabon, vlak bij de Rossio. Dit werd A Ginjinha, de eerste bar die zich specialiseerde in het serveren van ginjinha. De bar bestaat nog steeds en is nauwelijks veranderd in bijna twee eeuwen. Het is niet meer dan een toonbank met een deur, maar de rij staat vaak tot op straat.

Het succes van A Ginjinha inspireerde al snel concurrenten. Aan de overkant van het plein opende Ginjinha Sem Rival, die claimde een minstens zo goed recept te hebben. De twee zaken bestaan nog steeds naast elkaar en de discussie over wie de beste ginjinha schenkt is een van de langstlopende culinaire debatten van Lissabon. Stammgasten zweren bij de een of de ander, en het is leuk om beide te proberen en je eigen oordeel te vormen.

In de twintigste eeuw verspreidde ginjinha zich van Lissabon naar de rest van Portugal. Elke regio ontwikkelde zijn eigen variant, met lokale kruiden en technieken. In de Algarve wordt ginjinha soms gemaakt met medronho-brandewijn in plaats van aguardente, wat een net iets andere smaak oplevert. In Obidos, een pittoresk middeleeuws stadje ten noorden van Lissabon, is ginjinha in een chocoladeglaasje een lokale specialiteit geworden die jaarlijks duizenden bezoekers trekt.

Waar proef je de beste ginjinha

De klassieke plekken om ginjinha te drinken vind je in Lissabon, maar ook in Sintra en de rest van de regio zijn er uitstekende opties.

In Lissabon:

• A Ginjinha - De originele bar aan de Largo de Sao Domingos, open sinds 1840. Hier drink je ginjinha in zijn puurste vorm, staand aan de toonbank tussen locals en toeristen
• Ginjinha Sem Rival - De directe concurrent aan de overkant van het plein, met een eigen trouwe schare fans die zweren dat hun recept superieur is
• Ginjinha Rubi - Iets verderop in de wijk, met een iets andere smaak die sommigen prefereren. Minder toeristisch en vaak wat rustiger
• Cafes in Alfama en Bairro Alto - Vrijwel elk traditioneel cafe in deze wijken schenkt ginjinha, vaak huisgemaakt met een eigen recept

In Sintra en omgeving:

• Bars en cafes in het centrum van Sintra - Vrijwel elk cafe in het historische centrum schenkt ginjinha. Na een dag paleizen bezoeken is het de perfecte afsluiter
• Chocolade glaasjes - In Sintra vind je de variant in een eetbaar chocolade glaasje bij meerdere winkeltjes in het centrum. Het is een leuke manier om het te proeven, vooral met kinderen
• Restaurants - Veel restaurants in de regio bieden ginjinha aan als digestief na de maaltijd, vaak gratis als geste van het huis

Hoe drink je ginjinha als een local

Er zijn een paar ongeschreven regels als het gaat om ginjinha drinken. Het is geen drankje dat je langzaam nipt zoals een cognac, maar ook geen shot dat je in een keer achterover slaat. Het is iets ertussenin: neem twee of drie slokken en geniet van de zoete kersensmaak die zich door je mond verspreidt.

Een paar tips om het als een echte Portugees te doen:

• Bestel altijd com elas (met kersen) voor de volledige ervaring. De kersen zijn het beste deel
• Drink het bij kamertemperatuur of licht gekoeld, nooit met ijs. Ijs verdunt de smaak
• Het chocolade glaasje is leuk maar niet traditioneel. Begin met een gewoon glas om de pure smaak te leren kennen
• Ginjinha drinken is een sociaal ritueel. Doe het samen met reisgenoten en maak er een moment van
• Een glaasje kost meestal maar een tot twee euro, het is een van de goedkoopste ervaringen in Lissabon
• Het is volkomen normaal om meerdere glaasjes te drinken, maar onderschat het alcoholpercentage niet

De timing is ook belangrijk. Ginjinha wordt traditioneel gedronken als tussendoortje in de middag, als aperitief voor het diner of als digestief erna. Het is ook een populair drankje om te drinken als je door de stad wandelt. Bestel een glaasje, drink het aan de toonbank, en loop door. Dat is de Lissabonse manier.

Iets wat veel bezoekers niet weten: in sommige traditionele bars kun je ook een ginjinha com elas bestellen en dan vragen om de kersen apart in een klein schaaltje. Zo kun je eerst de likeur drinken en daarna genieten van de doorweekte kersen. Het is een kwestie van persoonlijke voorkeur.

Ginjinha kopen als souvenir

Ginjinha is een perfect souvenir om mee naar huis te nemen. Je vindt flessen in elke supermarkt, maar de leukste optie is een fles kopen bij een van de ambachtelijke producenten. In de winkeltjes rond de Rossio in Lissabon en in het centrum van Sintra vind je prachtig verpakte flessen in verschillende maten, van kleine proefflesjes tot literflessen.

Let op de volgende tips bij het kopen:

• Kies voor een ambachtelijke variant in plaats van de goedkoopste supermarktfles. Het verschil in smaak is enorm
• De merken Espinheira en Sem Rival zijn klassieke keuzes die je niet teleurstellen
• Er bestaan ook varianten op ginjinha, zoals ginjinha met chocolade, met vanille of met honing
• Een kleine fles past makkelijk in je handbagage, mits binnen de vloeistoflimieten. Koop grotere flessen voor in de koffer
• Bewaar de fles koel en donker. Eenmaal geopend is ginjinha maandenlang houdbaar dankzij het alcoholpercentage

Een origineel cadeau-idee is een setje ginjinha met bijpassende chocolade glaasjes. Sommige winkels in Sintra verkopen deze als pakket, compleet in een mooie geschenkverpakking. Het is een cadeau dat vrienden en familie thuis echt waarderen.

Ginjinha maken: een eeuwenoud recept

Het basisrecept van ginjinha is verrassend eenvoudig, al zit het geheim in de kwaliteit van de kersen en het geduld bij het weken. Je hebt nodig: ginja-kersen, aguardente of brandewijn, suiker, kaneelstokjes en optioneel een paar kruidnagels.

De kersen worden gewassen maar niet ontpit, want de pitten geven een subtiele bittere toon die essentieel is voor de smaak. Ze gaan samen met de suiker en specerijen in een grote glazen pot met de brandewijn. De verhouding is ongeveer een kilo kersen op een liter brandewijn en driehonderd gram suiker, maar elke maker heeft zijn eigen geheime verhoudingen.

Vervolgens laat je het mengsel minimaal drie maanden staan op een donkere plek, waarbij je de eerste weken regelmatig roert om de suiker op te lossen. Na het weken zeef je de likeur door een katoenen doek en laat je het nog een tijdje rijpen in de fles. Hoe langer het staat, hoe beter het wordt. Sommige producenten laten hun ginjinha wel een jaar rijpen voordat ze het verkopen.

Thuis kun je experimenteren met lokale kersen, al is de specifieke ginja-kers moeilijk te vinden buiten Portugal. Morellen of andere zure kersen zijn een redelijk alternatief. Het resultaat is misschien net iets anders dan de Portugese versie, maar de smaak van vakantie zit er zeker in. En het maken van ginjinha is op zich al een leuke activiteit die je aan Portugal doet denken.

Ginjinha is meer dan een drankje. Het is een ritueel, een traditie en een stukje Portugese identiteit in een klein glaasje. Of je het drinkt aan de toonbank van A Ginjinha in Lissabon of uit een chocolade glaasje in het centrum van Sintra, het is een ervaring die je bijblijft en die je elke keer dat je een fles opent thuis weer terugbrengt naar Portugal. Het is een van die kleine dingen die een reis bijzonder maken, een smaak die een herinnering wordt.