Wijn uit Colares: de zeldzaamste wijn van Portugal

Het verhaal van de druifluis

In de jaren 1860 bereikte de phylloxera, een microscopisch klein maar verwoestend insect afkomstig uit Noord-Amerika, de Europese wijngaarden via geimporteerde Amerikaanse wijnstokken. De druifluis tastte de wortels van de Europese wijnstokken aan en vernietigde in slechts enkele decennia vrijwel alle wijngaarden van het continent. Frankrijk, Spanje, Italie, Duitsland, Portugal: overal werden de wijnstokken systematisch vernietigd door dit onzichtbare plaagdier.

De gevolgen waren catastrofaal voor de Europese wijnbouw. Hele regio's verloren hun complete wijngaarden en de economische schade was enorm. Gemeenschappen die eeuwenlang van de wijnproductie hadden geleefd stonden plotseling met lege handen. Het was de grootste crisis in de geschiedenis van de Europese wijnbouw.

De oplossing die uiteindelijk werd gevonden was het enten van Europese druivenrassen op resistente Amerikaanse onderstammen die wel bestand waren tegen de phylloxera. Bijna alle wijn die je vandaag de dag in Europa drinkt, van de duurste Bordeaux tot de goedkoopste tafelwijn, groeit op zulke geente stokken. Maar in het kleine kustdorp Colares, verscholen tussen Sintra en de oceaan, gebeurde iets volstrekt bijzonders: de druifluis kon de wijnstokken hier niet bereiken.

De verklaring is het zand. De wijngaarden van Colares liggen op diepe lagen kustgestoven zand vlak bij de Atlantische Oceaan. De wijnstokken wortelen met ongelooflijke vasthoudendheid door meters en meters los zand heen tot ze uiteindelijk de vaste kleilaag eronder bereiken. De phylloxera kan simpelweg niet overleven en zich niet voortbewegen in dit losse, droge zand. Daardoor bleven de wijnstokken van Colares als een van de allerlaatste in heel Europa op hun eigen, oorspronkelijke wortels staan, volledig ongemoeid door het verwoestende insect.

De Ramisco-druif

De onbetwiste paradedruif van Colares is de Ramisco, een donkere, intensief gekleurde druivensoort die vrijwel nergens anders ter wereld wordt gekweekt. Het is een autochthone Portugese druif die al eeuwen in de unieke zandgronden van de Atlantische kust bij Colares groeit en die zich in de loop der tijd perfect heeft aangepast aan de extreme omstandigheden van wind, zout en zand.

Het kweken van Ramisco is buitengewoon arbeidsintensief en levert relatief weinig druiven op. De stokken groeien laag bij de grond, bijna kruipend, om beschermd te zijn tegen de meedogenloze oceaanwind die constant over de vlakte blaast. Ze worden gesnoeid in een uniek systeem dat chao heet, waarbij de ranken over het zand worden geleid en met stokken op hun plaats gehouden. De opbrengst is klein: de oude stokken produceren slechts bescheiden hoeveelheden kleine, donkere bessen met een opvallend dikke schil en intens gekleurde sap.

Veel wijnstokken in Colares zijn oud, sommige meer dan honderd jaar, en ze worden steeds vaker niet vervangen wanneer ze uiteindelijk afsterven. Nieuwe aanplant is kostbaar, arbeidsintensief en duurt jaren voordat de stokken productief worden. Het areaal krimpt daardoor langzaam maar gestaag.

Het resultaat van al dit geduldige werk is een wijn met een volstrekt uniek karakter dat nergens anders te vinden is. Jonge Colares-wijn is stevig, tanninerijk en soms bijna ontoegankelijk voor de onervaren proever. Maar met jaren van geduldige rijping in het houten vat en op de fles ontwikkelt de wijn een gelaagde complexiteit die wijnkenners wereldwijd betoverd. Tonen van donker fruit, oceaanzout, wilde kruiden en vochtige aarde verraden het bijzondere terroir van de zandgronden en de constante nabijheid van de krachtige Atlantische Oceaan.

De wijnhuizen van Colares

De wijnproductie in Colares is klein, kwetsbaar en wordt bedreigd door stedelijke uitbreiding en de druk van vastgoedontwikkeling. Toch zijn er nog toegewijde wijnhuizen die de eeuwenoude traditie met passie en overtuiging in ere houden:

• Adega Regional de Colares - De cooperatieve wijnkelder die sinds 1931 de wijn van de lokale telers produceert, bewaard en bottelt. Hier kun je de historische kelders bezoeken met hun rijen oude houten vaten en wijnen proeven, waaronder bijzondere flessen die tientallen jaren gerijpt zijn
• Casal de Santa Maria - Een modern en vooruitstrevend wijndomein dat naast de traditionele Colares-wijnen van oude Ramisco-stokken ook internationale druivenrassen kweekt en experimenteert. De proeverijen zijn informatief, toegankelijk en worden geleid door deskundige gastheren
• Adega do Moinho - Een klein, ambachtelijk wijnhuis dat zich met hart en ziel richt op het bewaren en beschermen van de laatste oude Ramisco-stokken en het produceren van authentieke, onversneden Colares-wijn in zeer kleine hoeveelheden

Een wijnproeverij in Colares is een fundamenteel andere ervaring dan een bezoek aan de grote, commerciele wijngebieden van Portugal of de rest van Europa. Hier is alles kleinschalig, persoonlijk, intiem en doordrenkt met een diep en oprecht respect voor de traditie en het erfgoed. De wijnmakers vertellen met merkbare passie en soms met een vleugje bezorgdheid over hun dagelijkse strijd om de unieke wijngaarden te behouden voor de toekomst.

Colares-wijn proeven en kopen

Colares-wijn is zeldzaam, exclusief en niet overal verkrijgbaar. De totale productie is klein en een aanzienlijk deel wordt lokaal verkocht of gaat naar verzamelaars en kenners. Hier zijn je beste opties om deze bijzondere wijn te proeven en eventueel een fles mee naar huis te nemen:

Bezoek een van de wijnhuizen voor een uitgebreide proeverij met toelichting. De Adega Regional biedt rondleidingen door de historische kelders met een proeverij van meerdere wijnen aan voor een bescheiden, zeer redelijke prijs. Je proeft daar zowel jonge als jaren gerijpte wijnen en leert het fascinerende verschil begrijpen tussen de verschillende jaargangen en stijlen.

In de betere restaurants van Sintra en Colares vind je soms Colares-wijn op de wijnkaart, maar je moet er actief naar vragen want het staat lang niet altijd prominent vermeld. Sommige ambitieuze restaurants bewaren speciale flessen en jaargangen voor de kenners die weten wat ze moeten vragen en bereid zijn er iets meer voor te betalen.

Een fles Colares-wijn meenemen als souvenir is een werkelijk bijzonder en uniek cadeau dat elke wijnliefhebber zal waarderen. Bij de Adega Regional kun je flessen kopen, soms van zeldzame en bijzondere jaargangen die al decennia in de kelder hebben gerijpt. Reken op hogere prijzen dan voor gewone Portugese tafelwijn, maar het is elke cent meer dan waard voor zo een uniek en onvervangbaar stuk levende Europese wijngeschiedenis.

De wijnen van Colares hebben in de afgelopen jaren steeds meer internationale erkenning gekregen van gerespecteerde wijnschrijvers en sommeliers. Toonaangevende wijnpublicaties hebben lovende artikelen gewijd aan de unieke positie van Colares in de Europese wijnwereld. Die groeiende aandacht heeft ertoe geleid dat de prijzen van vooral de gerijpte jaargangen aanzienlijk zijn gestegen, wat paradoxaal genoeg goed nieuws is voor het voortbestaan van de wijngaarden. Hogere prijzen maken het voor de wijnboeren financieel haalbaarder om de arbeidsintensieve teelt voort te zetten.

Naast de rode wijn van de Ramisco-druif produceert Colares ook een kleine hoeveelheid witte wijn van de Malvasia de Colares druif. Deze witte variant is nog zeldzamer dan de rode en wordt gekenmerkt door een intense mineraliteit en een frisse zuurgraad die perfect past bij de lokale zeevruchten. Als je de kans krijgt om een witte Colares te proeven bij een van de wijnhuizen, grijp die kans dan met beide handen aan want het is een ervaring die maar weinig wijnliefhebbers wereldwijd hebben gehad.

Het landschap van de wijngaarden zelf is een bezienswaardigheid op zich. De lage, kronkelende wijnstokken die over het goudkleurige zand kruipen met de Atlantische Oceaan als achtergrond vormen een tafereel dat nergens anders in de wijnwereld te vinden is. Een wandeling door de wijngaarden van Colares, bij voorkeur bij zonsondergang wanneer het licht goud kleurt en de oceaanwind afneemt, is een onvergetelijke ervaring die je een diep begrip geeft van het unieke terroir dat deze bijzondere wijn voortbrengt.

Een bijzonder aspect van het wijnmaken in Colares is het planten van nieuwe wijnstokken. Omdat de wortels meters diep door het losse zand moeten groeien om de kleilaag te bereiken, is het aanplanten een moeizaam en tijdrovend proces. Traditioneel werden diepe geulen in het zand gegraven, soms wel zes meter diep, waarin de jonge stokken werden geplant. De geulen werden vervolgens weer gevuld met zand en het duurde jaren voordat de stokken sterk genoeg waren om druiven te produceren. Deze unieke planttechniek bestaat al eeuwen en is een ambacht op zich dat dreigt verloren te gaan als er geen nieuwe generatie wijnbouwers opstaat om het over te nemen.

De toekomst van de wijn uit Colares

De wijngaarden van Colares zijn ernstig bedreigd en de toekomst is onzeker. De grond is buitengewoon waardevol voor vastgoedontwikkeling en het extreem arbeidsintensieve karakter van de traditionele wijnbouw in het losse zand maakt het economisch bijzonder moeilijk om vol te houden. Het totale areaal aan productieve wijnstokken krimpt al decennialang gestaag.

Toch is er voorzichtige hoop aan de horizon. Een nieuwe generatie wijnmakers ontdekt de enorme waarde van deze unieke, historische wijnen en investeert in het behoud van de oude stokken. Internationale aandacht van gerespecteerde wijncritici, sommeliers en wijnschrijvers helpt om de vraag te vergroten en de bekendheid te verspreiden. Er zijn concrete initiatieven gestart om oude wijngaarden juridisch te beschermen tegen bouwprojecten en om nieuwe Ramisco-stokken aan te planten voor de toekomst.

Door een fles Colares-wijn te kopen steun je direct en tastbaar het behoud van een van de meest bijzondere en bedreigde wijngebieden ter wereld. Het is niet alleen een heerlijke, complexe en unieke wijn om van te genieten, maar ook een stuk levende Europese wijngeschiedenis dat we met zijn allen moeten koesteren en beschermen voor de generaties die na ons komen.