Wijn uit Colares: de zeldzaamste wijn van Portugal

Stel je voor: een wijn die de grootste ramp uit de Europese wijngeschiedenis heeft overleefd. Geen science fiction, maar werkelijkheid in Colares, een slaperig dorpje aan de kust bij Sintra. Hier groeien druivenranken die nergens anders ter wereld te vinden zijn, in zandgrond die wordt gegeseld door de zoute zeewind van de Atlantische Oceaan.

De wijnen van Colares zijn niet zomaar zeldzaam — ze vertellen een verhaal van overleven, traditie en een terugkeer naar de oorsprong van het wijnmaken. Als je van wijn houdt en een bezoek aan Sintra plant, dan is een uitstapje naar Colares een absolute must. Je ontdekt er niet alleen een bijzondere wijn, maar ook een fascinerende geschiedenis die diep verweven is met het landschap van de Sintra-kust.

De geschiedenis van een wonderlijke overleving

In de tweede helft van de negentiende eeuw werd Europa getroffen door een ware ramp voor wijnboeren. De Phylloxera vastatrix, een minuscuul insect uit Noord-Amerika, verwoestte vrijwel alle wijngaarden op het continent. De luis vrat de wortels van de wijnstokken aan, waardoor hele oogsten verloren gingen. Van Frankrijk tot Italië, van Spanje tot Duitsland — overal moesten wijngaarden worden uitgeroeid en opnieuw aangeplant met geënte stokken.

Maar in Colares gebeurde iets bijzonders. De druivenranken hier groeiden in diep zand, soms wel zes tot tien meter diep voordat ze kleigrond bereikten. De Phylloxera-luis kon simpelweg niet door dit losse zand heen dringen om bij de wortels te komen. Terwijl de rest van Europa overging op geënte wijnstokken — Europese druiven op Amerikaanse onderstammen — bleven de originele, ongeënte wijnstokken van Colares gewoon doorgroeien.

Dit maakt de wijnen van Colares werkelijk uniek in de wereld. Het zijn letterlijk pre-Phylloxera wijnen, gemaakt van druivenranken die al honderden jaren op hun eigen wortels staan. Sommige wijnstokken zijn meer dan honderd jaar oud en produceren nog steeds druiven. Het is alsof je een levend stuk wijngeschiedenis bezoekt, recht onder de rook van Sintra.

De wijnregio Colares werd al in 1908 officieel erkend als gedemarceerd wijngebied — een van de oudste gecontroleerde oorsprongsbenamingen van Portugal. Die erkenning was niet voor niets: de wijnen hadden al eeuwen een reputatie bij de Portugese adel en werden regelmatig geserveerd aan het koninklijk hof.

De Ramisco-druif: eigenzinnig en onvervangbaar

De ster van Colares is de Ramisco-druif, een rode druivensoort die vrijwel nergens anders wordt verbouwd. En dat is niet zonder reden: Ramisco is een ongelooflijk lastige druif om mee te werken. De opbrengst per hectare is minimaal, de druif rijpt laat en de wijnen hebben jaren — soms decennia — nodig om tot hun recht te komen.

Het planten van nieuwe Ramisco-stokken is op zichzelf al een avontuur. Er moeten diepe sleuven in het zand worden gegraven, soms tot wel vijf meter diep, om de wortels bij de kleilaag te krijgen. De stokken worden dan langzaam bedekt naarmate het zand terugvalt. Het is tijdrovend, fysiek zwaar werk dat met machines nauwelijks te doen is. Elke nieuwe wijnstok is het resultaat van jarenlang geduld.

Maar als het goed gaat, levert Ramisco wijnen op met een bijzonder karakter. Verwacht geen volgepompte, fruitige bommetjes. Colares-wijnen zijn eerder fijnzinnig, met tonen van gedroogd fruit, kruiden, zeezout en een typische mineraliteit die je direct aan de kustlocatie doet denken. De tannines zijn stevig maar elegant, en de beste jaargangen kunnen makkelijk dertig tot vijftig jaar rijpen. Een goed gerijpte Colares ontwikkelt complexe aroma's van leer, tabak, gedroogde vijgen en een vleugje jodium.

Naast Ramisco wordt ook de witte Malvasia de Colares verbouwd. Deze druif levert frisse, aromatische wijnen op met een subtiele ziltigheid en hints van citrus en witte bloemen. Perfect als aperitief of bij verse vis van de nabijgelegen kust. De witte Colares is minder bekend dan de rode, maar zeker niet minder de moeite waard.

Adega Regional de Colares: het kloppend hart

Wil je de wijnen van Colares proeven, dan is de Adega Regional de Colares de plek waar je moet zijn. Deze coöperatieve wijnkelder werd in 1931 opgericht om de lokale wijntraditie te beschermen en voort te zetten. In een tijd waarin steeds meer wijnboeren hun grond verkochten aan projectontwikkelaars, zorgde de coöperatie ervoor dat de druiven bleven groeien en de wijn bleef vloeien. Zonder deze adega was de wijnproductie in Colares waarschijnlijk al lang geleden gestopt.

Bij een bezoek aan de adega krijg je een rondleiding door de historische kelders, waar enorme houten vaten staan die al tientallen jaren wijnen herbergen. Sommige vaten dateren uit de oprichtingstijd van de coöperatie. De sfeer is authentiek en ongepolijst — dit is geen trendy wijnbar, maar een werkende kelder met een missie. De gids vertelt je over het bijzondere wijnbouwproces, de geschiedenis van de Phylloxera-crisis en hoe het zand van Colares de druiven redde.

Na de rondleiding volgt het hoogtepunt: de proeverij. Je proeft meestal twee tot drie wijnen, waaronder de rode Ramisco en de witte Malvasia. De entreeprijs is bescheiden, en je kunt flessen kopen om mee naar huis te nemen. Let op: de oudere jaargangen zijn zeldzaam en niet goedkoop, maar een fles Colares-wijn is een souvenir dat je nergens anders kunt vinden. Een fles van een goede jaargang is een prachtig cadeau voor wijnliefhebbers.

De adega is geopend van maandag tot en met vrijdag, meestal van 10:00 tot 17:00 uur. Het is verstandig om van tevoren even te bellen of mailen, vooral als je met een groep komt. In de zomermaanden kan het drukker zijn door toeristen die de kust bezoeken.

Andere plekken om Colares-wijn te ontdekken

Naast de Adega Regional zijn er nog enkele kleinere producenten die het waard zijn om te bezoeken. Casal de Santa Maria is een prachtig wijndomein met een mix van traditionele en moderne wijnen. Hun wijngaarden liggen op de hellingen richting de kust, met adembenemend uitzicht over de Atlantische Oceaan. Ze bieden rondleidingen en proeverijen aan, vaak gecombineerd met lokale hapjes zoals kaas, olijven en gedroogde worst uit de regio.

Een andere interessante producent is Viuva Gomes, een familiedomein dat al generaties lang wijn maakt in de streek. Hun wijnen worden op kleinere schaal geproduceerd en zijn soms lastig te vinden, maar de kwaliteit is uitstekend. Als je geluk hebt, tref je hun flessen aan bij een van de wijnwinkels in Sintra.

In het dorpje Colares zelf vind je ook een paar restaurantjes waar je Colares-wijn bij het eten kunt bestellen. Vraag altijd of ze lokale wijn hebben — het is niet vanzelfsprekend, want de productie is klein en veel gaat naar verzamelaars en de export. Als ze het wel op de kaart hebben, bestel dan zeker een glas bij je maaltijd. De combinatie van lokale vis met een witte Malvasia de Colares is hemels.

Sommige wijnwinkels in Sintra en Lissabon hebben ook flessen Colares op voorraad. Garrafeira Nacional in Lissabon is een goede plek om oudere jaargangen te zoeken. In Sintra zelf kun je bij gespecialiseerde winkeltjes terecht voor een beperkte maar kwalitatieve selectie.

Combineer je bezoek met Azenhas do Mar

Een bezoek aan Colares combineer je het beste met een stop bij het nabijgelegen Azenhas do Mar. Dit piepkleine dorpje klampt zich vast aan de kliffen boven de oceaan en is een van de meest fotogenieke plekken in de hele Sintra-regio. De witte huisjes die als een waterval langs de rotswand naar beneden lijken te glijden, vormen een plaatje dat je niet snel vergeet.

Bij Azenhas do Mar vind je een natuurlijk zwembad in de rotsen waar je bij eb kunt zwemmen — een verfrissende ervaring, want het water is hier altijd koel. Op warme dagen is het zwembad een heerlijke plek om af te koelen na een ochtend vol wijnproeverijen. Let wel op de getijden: bij vloed staat het zwembad onder water en is zwemmen niet mogelijk.

Er zijn een paar restaurantjes met terrassen die uitkijken over de oceaan, perfect voor een lunch met verse vis en een glas Colares-wijn erbij. De gegrilde zeebaars (robalo) en de cataplana de marisco zijn populaire keuzes. Reserveer in het weekend van tevoren, want de restaurants zijn klein en snel vol.

De route van Sintra naar Colares en Azenhas do Mar is ook prachtig om te rijden of fietsen. De weg kronkelt door het Parque Natural de Sintra-Cascais, langs dichte bossen en met af en toe een glimp van de zee. Reken op een kwartiertje rijden vanaf Sintra centrum. Als je meer tijd hebt, maak dan ook een stop bij Praia das Maçãs, een gezellig badplaatsje met een nostalgische tram die helemaal tot Sintra rijdt.

Praktische tips voor je wijnbezoek

Een paar handige tips als je een wijnuitstapje naar Colares plant:

• Ga bij voorkeur op een doordeweekse dag. In het weekend is de adega gesloten en zijn de restaurants drukker.
• Neem contant geld mee. Niet alle kleinere producenten accepteren kaartbetalingen, en op de markt van Colares betaal je ook het makkelijkst met cash.
• Draag comfortabele schoenen, vooral als je ook naar Azenhas do Mar wilt wandelen. De paden en trappen kunnen steil en glad zijn, zeker bij vochtig weer.
• Als je serieus geïnteresseerd bent in de oudere jaargangen, vraag dan bij de adega naar hun reserva-wijnen. Deze worden niet altijd standaard aangeboden bij de proeverij, maar zijn op verzoek soms wel beschikbaar.
• Combineer je bezoek met de stranden Praia das Maçãs of Praia Grande, op slechts een paar minuten rijden. Na een ochtend vol wijn en cultuur is een middagje strand de perfecte afsluiting.
• Overweeg om een taxi of Uber te nemen als je van plan bent meerdere wijnen te proeven. De wegen in de Serra de Sintra zijn bochtig en smal.

De toekomst van de Colares-wijn is overigens niet zonder zorgen. De druk van vastgoedontwikkeling, de lage opbrengsten en het gebrek aan jonge wijnboeren vormen een bedreiging. Maar er is ook hoop: een nieuwe generatie wijnmakers herontdekt de waarde van deze unieke terroir en investeert in het behoud van de oude wijnstokken. Door de wijnen van Colares te proeven en te kopen, draag je direct bij aan het voortbestaan van een eeuwenoude traditie.

Colares is een van die plekken die je niet in de standaard reisgidsen vindt, maar die je bezoek aan Sintra onvergetelijk maakt. De combinatie van een uniek wijnverhaal, spectaculaire kustlandschappen en authentieke Portugese sfeer is moeilijk te overtreffen. Proost — of zoals ze in Portugal zeggen: saúde!